Trong tổng thể hàng vạn chi tiết cấu thành nên một chiếc ô tô, hệ thống phanh và lốp xe là hai bộ phận đóng vai trò mang tính “sống còn” đối với sự an toàn của người lái. Lốp xe là bộ phận duy nhất tiếp xúc trực tiếp với mặt đường, trong khi hệ thống phanh quyết định khả năng dừng đỗ và xử lý tình huống khẩn cấp.
Theo thời gian, cả phanh và lốp đều sẽ bị hao mòn. Nếu không được bảo dưỡng kịp thời, chúng có thể trở thành “quả bom nổ chậm” trên mọi nẻo đường. Tuy nhiên, trước khi gục ngã hoàn toàn, chúng luôn phát ra những dấu hiệu “kêu cứu”. Hãy cùng tìm hiểu cách lắng nghe và bắt bệnh những bộ phận này để bảo vệ chính bạn và gia đình.
1. Bắt bệnh lốp xe – “Đôi giày” của xế yêu
Nhiều bác tài có thói quen chỉ bơm lốp mà hiếm khi quan sát kỹ bề mặt lốp. Thực tế, hình thái mòn của lốp phản ánh rất chính xác tình trạng sức khỏe của hệ thống gầm và hệ thống lái.
Mẹo vặt: Tự kiểm tra độ mòn và áp suất lốp
-
Kiểm tra gai lốp bằng mắt thường: Trên rãnh của tất cả các lốp xe đều có các gờ cao su nổi lên gọi là “chỉ báo mòn” (Tread Wear Indicator). Khi bề mặt lốp mòn ngang bằng với các gờ cao su này, đó là lúc lốp đã hết giới hạn an toàn và bắt buộc phải thay mới để chống trượt nước (Aquaplaning) khi đi mưa.
-
Theo dõi áp suất: Lốp quá non sẽ làm tăng ma sát, gây hao xăng và nặng vô lăng. Lốp quá căng lại làm giảm diện tích bám đường, xe đi xóc nảy và dễ nổ lốp khi chạy tốc độ cao trong mùa hè. Hãy trang bị Cảm biến áp suất lốp (TPMS) hoặc dùng máy bơm cầm tay để kiểm tra định kỳ 2 tuần/lần.
Kiến thức chuyên sâu: Phân tích các kiểu mòn lốp bất thường Nếu lốp xe của bạn không mòn đều mà mòn theo các hình thái đặc biệt, đó là lúc xe đang bị lỗi kỹ thuật:
-
Lốp mòn lệch một bên (trong hoặc ngoài): Đây là dấu hiệu rõ ràng nhất của việc sai lệch góc đặt bánh xe (Góc Camber hoặc Toe). Lỗi này thường xảy ra sau khi xe sụp ổ gà mạnh, leo lề hoặc đi lâu ngày các rotuyn bị rơ lỏng. Để khắc phục, xe cần được đưa lên máy cân chỉnh thước lái 3D.
-
Lốp phồng rộp (Chửa lốp): Xuất hiện các cục u nổi lên ở hông lốp. Hiện tượng này xảy ra khi cấu trúc mành thép bên trong lốp đã bị đứt gãy do va đập mạnh. Lốp bị “chửa” có nguy cơ nổ tung bất cứ lúc nào, tuyệt đối không được tiếp tục sử dụng.
-
Xe chạy tốc độ cao bị rung lắc vô lăng: Nếu đi chậm xe êm, nhưng cứ lên dải tốc độ 80 – 100km/h vô lăng lại rung bần bật, nguyên nhân là do bánh xe bị mất cân bằng động. Khắc phục rất đơn giản: Thợ sẽ đưa lốp lên máy quay ly tâm và bấm thêm chì trọng lượng vào mâm xe để tạo sự cân bằng.
2. Hệ thống phanh – “Thần hộ mệnh” trên mọi hành trình
Phanh hoạt động dựa trên nguyên lý ma sát (má phanh kẹp chặt vào đĩa phanh), do đó nhiệt lượng sinh ra là cực kỳ lớn và tốc độ hao mòn rất nhanh. Hãy chú ý đến các giác quan của bạn: Thính giác (nghe tiếng kêu) và Xúc giác (cảm nhận chân phanh).
Mẹo vặt: Lắng nghe tiếng “khóc” của phanh
-
Tiếng rít chói tai (Squealing) khi đạp phanh: Trên má phanh ô tô thường được gắn một thanh kim loại nhỏ gọi là “cảm biến mòn cơ học”. Khi má phanh mòn đến giới hạn, thanh kim loại này sẽ cọ xát vào đĩa phanh tạo ra tiếng rít chói tai như tiếng kim loại cạ vào nhau. Đây là lúc bạn cần thay má phanh ngay lập tức.
-
Tiếng lạo xạo, gằn mạnh (Grinding): Nếu bạn bỏ qua tiếng rít phía trên và tiếp tục chạy, má phanh sẽ mòn trơ đến lớp sắt nền. Lúc này, sắt sẽ cào xước trực tiếp lên đĩa phanh tạo ra tiếng lạo xạo lớn. Lúc này, phanh gần như mất tác dụng và chi phí sửa chữa sẽ tăng gấp đôi vì bạn phải thay cả đĩa phanh.
Kiến thức chuyên sâu: Các bệnh lý phức tạp của phanh
-
Đạp phanh thấy vô lăng và bàn đạp phanh rung bần bật: Nguyên nhân là do đĩa phanh đã bị cong vênh, bề mặt không còn phẳng. Hiện tượng này thường xảy ra khi bạn rà phanh liên tục lúc đổ đèo khiến đĩa phanh đỏ rực, sau đó xe lội qua vũng nước lạnh khiến kim loại co ngót đột ngột và biến dạng. Để xử lý, các kỹ thuật viên tại gara sẽ sử dụng máy láng đĩa phanh để phục hồi bề mặt phẳng, hoặc thay đĩa mới nếu đã quá mỏng.
-
Chân phanh bị hẫng, nhẹ bẫng (Cảm giác xốp): Khi đạp phanh, bạn thấy hành trình phanh rất sâu, đạp kịch sàn xe mới dừng. Bệnh này cực kỳ nguy hiểm, xuất phát từ việc hệ thống thủy lực bị lọt không khí (air) hoặc rò rỉ dầu phanh. Dầu phanh có đặc tính hút ẩm mạnh; sau khoảng 2 năm sử dụng, lượng nước lẫn trong dầu sẽ sôi lên khi phanh nóng, tạo ra các bọt khí làm mất áp suất phanh. Bạn cần xả “air” và thay dầu phanh định kỳ.
-
Phanh bị bó (Kẹt phanh): Xe có cảm giác ì ạch, chạy chậm dù đã nhả phanh, mâm xe tỏa nhiệt nóng ran và có mùi khét. Do ắc phanh (chốt trượt) lâu ngày không được bôi mỡ bị rỉ sét, hoặc piston phanh bị kẹt khiến má phanh luôn tì vào đĩa phanh.
3. Lịch trình bảo dưỡng Lốp và Phanh chuẩn chuyên gia
Để đảm bảo an toàn tuyệt đối, các nhà sản xuất khuyến cáo lịch trình chăm sóc như sau:
-
Mỗi 10.000 km: Tiến hành đảo lốp (trước ra sau, chéo nhau) để lốp mòn đều, kéo dài tuổi thọ lốp.
-
Mỗi 20.000 km: Bảo dưỡng phanh (tháo má phanh ra vệ sinh mạt sắt, tra mỡ chịu nhiệt vào ắc phanh).
-
Mỗi 40.000 km (hoặc 2 năm): Thay mới toàn bộ dung dịch dầu phanh.
-
Sau 5-6 năm sử dụng: Thay lốp mới bất kể lốp có mòn hay không, vì lúc này cao su đã bị lão hóa, chai cứng và mất độ bám.
